Federaal minister van Justitie Annelies Verlinden (CD&V), heeft alle parketten de opdracht gegeven om zowel bij het overschrijden van de toegestane alcoholdrempel als bij GSM-gebruik achter het stuur, zonder enig pardon het rijbewijs 15 dagen in te trekken. Wordt dat niet stilaan disproportioneel?
Alvorens menig anoniem trolletje mijn mailbox wil plat leggen met verwijten allerhande, toch even iets belangrijk verduidelijken. Dat Verlinden strenger wil optreden tegen zowel alcohol- als GSM-misbruik, dat vind ik helemaal terecht. Wie vroeger één glas teveel op had kwam er dikwijls vanaf met enkele uren rijverbod en een geldboete, maar dat mag inderdaad strenger. De minister van Justitie noemt beide overtredingen de “killers van het verkeer”, en dat klopt: door dit soort van misbruik vallen er elk jaar 40.000 slachtoffers op onze wegen, waarvan 500 met dodelijke uitkomst. Dat moet vermeden worden.
In België mag je wettelijk tot maximum 0,5 promille in het bloed hebben om achter het stuur te kruipen. In de praktijk kon je pas aan 1,15 promille je rijbewijs met zekerheid afgeven. Daaronder was een hele grijze zone omdat de parketten een verschillende aanpak hanteren. Daarin schept Verlinden nu duidelijkheid: vanaf 0,8 promille ga je voortaan sowieso 15 dagen te voet naar je bestemming. Helemaal prima wat mij betreft.
Waar ik dan wel moeite mee heb? Wel, zodra ik mijn GSM vastpak in de auto, hoor ik in mijn hoofd al sirenes. Niet omdat ik per se iets misdadigs doe, maar omdat ik weet dat het maatschappelijk debat meteen op scherp staat. De smartphone is de sigaret van deze tijd: ooit cool, nu vooral misdadig.
Laat ik meteen duidelijk zijn: wie al rijdend zit te scrollen alsof hij op de sofa ligt, verdient geen medelijden. Even die mail lezen op de autosnelweg, een TikTok-filmpje meepikken aan 90 km/u per uur of nog snel “ik ben onderweg” typen terwijl je een rotonde nadert, dat is geen verstrooidheid meer, dat is Russische roulette met andermans leven. Daar mag best streng tegen worden opgetreden. Rijbewijs afnemen? Prima. Wie zelf al eens al rijdend de GSM ter hand heeft genomen zal moeten erkennen dat je al snel 15 seconden van je voorbije traject helemaal kwijt bent. Je kan zelfs niet meer zeggen welke kleur van auto net voor je reed.
Maar dan is er dat andere scenario. Het rode licht. De stilstaande file. De overweg die gesloten is. Dan wordt het wel heel verleidelijk om even dat bericht lezen, de agenda te checken, even kijken of het leven buiten de auto nog bestaat. Is dat slim? Misschien niet. Is het gevaarlijk? Nauwelijks, zolang de wagen effectief stilstaat. En toch zou in dat geval dezelfde zware straf volgen: 15 dagen geen rijbewijs, alsof je net met één hand aan het stuur en één oog op Instagram zwalpend een schoolzone bent doorgereden.
Dat voelt disproportioneel. Alsof elke zonde gelijk is, ongeacht context of risico. Regels hebben nuance nodig, net omdat het verkeer geen zwart-witwereld is maar een levendig geheel van situaties, snelheden en inschattingen. Bovendien dreigt zo’n harde maatregel het draagvlak te ondergraven. Wie zich onrechtvaardig behandeld voelt, luistert minder naar de boodschap erachter. En die boodschap is nochtans belangrijk: let op, blijf bij de weg, besef dat afleiding levens kost. Dat verhaal wordt niet sterker door ook de stilstaande bestuurder als zware verkeerscrimineel te behandelen.
Bovendien vindt de wetgever het helemaal prima dat je tijdens het rijden in 7 menu’s duikt op je centrale scherm om de stoelmassage te activeren. En als je GSM in een houder zit, dan kan dat aantikken van dat ene WhatsApp berichtje wettelijk gezien perfect door de beugel. Twee maten en twee gewichten?
Ik zag laatst op het VTM-programma “ De Politierechtbank” nog een rechter beamen dat de slinger helemaal is doorgeslagen qua boetes voor GSM-gebruik. Opnieuw: is het nu echt nog proportioneel te onderbouwen dat je even zwaar gestraft wordt als je voor het rode licht staat met de GSM in de hand, dan wanneer je door de stadskern rijdt en elk moment een kind kan oversteken? Dat is wat mij betreft een heel ander gegeven waar niet dezelfde strenge straf tegenover moet staan. Ja, het mag strafbaar blijven om je GSM ter hand nemen bij stilstand, maar je rijbewijs inleveren is in dat scenario een brug te ver.
Misschien zit de oplossing niet in nóg zwaardere straffen, maar in slimmer onderscheid maken. Streng voor wie rijdt en appt, milder (maar nog altijd corrigerend) voor wie stilstaat. Want verkeersveiligheid is geen kwestie van symbolische spierballen of een punt maken dat lekker kopt in de krant, maar van geloofwaardige regels die mensen begrijpen én respecteren.
En nu moet ik jullie laten. Het licht staat op groen. De GSM gaat weg. Ja, ik heb me weer misdadig gedragen.
